Maqsad — tushunarli boʻlish, ona tilidek gapirish emas
Hamma ingliz tilida qandaydir aksent bilan gapiradi, shu tilda katta boʻlganlar ham. Sizning maqsadingiz oʻz aksentingizdan qutulish emas. Maqsad — tinglovchi qiynalmasdan sizni oson tushunishi. Tushunmovchiliklarning koʻpchiligiga bir nechta tovush va qolip sabab boʻladi. Ularga eʼtibor qaratsangiz, ingliz tilingiz tezda aniqroq boʻladi — qayerdan ekaningizni koʻrsatadigan aksentingiz esa saqlanib qolaveradi.
Tushunarlilik ona tilidek aksentdan muhimroq. Avval maʼnoni oʻzgartiradigan xususiyatlar ustida ishlang, qolgani vaqt bilan keladi.
Ona tilingizda yoʻq tovushlar
Ikkita «th» tovushi — «think» soʻzidagi /θ/ va «this» soʻzidagi /ð/ — oʻzbek tilida ham, rus tilida ham yoʻq. Oʻrganuvchilar koʻpincha ularni /s/, /z/, /t/, /d/ yoki /f/ bilan almashtiradi, shuning uchun «think» «sink» yoki «tink» boʻlib eshitilishi mumkin. Ularni aytish uchun til uchini tishlaringiz orasiga yengil qoʻying va havoni chiqaring. /θ/ da ovoz yoʻq; /ð/ da esa tomogʻingiz titraydi.
Inglizcha /w/ ham koʻp uchraydigan qiyinchilik. U koʻpincha /v/ kabi talaffuz qilinadi, shuning uchun «west» «vest» kabi, «wine» esa «vine» kabi eshitiladi. /w/ da tishlaringiz labga umuman tegmaydi: lablaringizni «u» deyayotgandek dumaloqlang, keyin ularni tezda unliga ochib yuboring.
think / sink — three / free — thank / tank
they / day — then / den — breathe / breeze
west / vest — wine / vine — wet / vet
Choʻziq va qisqa unlilar
Ingliz tilida baʼzi soʻzlar faqat unlisi bilan farqlanadi: «ship» va «sheep», «full» va «fool», «live» va «leave». Oʻzbek tili ham, rus tili ham soʻzlarni aynan shu tarzda farqlamaydi, shuning uchun bu farqni avvaliga eshitish qiyin boʻlishi mumkin. Choʻziq unlilar faqat uzunroq emas; ogʻiz shakli ham oʻzgaradi. «Sheep» uchun lablaringizni kichik tabassumdek choʻzing. «Ship» uchun esa ogʻzingizni boʻshashtiring va tovushni qisqa qiling.
- ship / sheep — sit / seat — fill / feel
- full / fool — pull / pool — look / Luke
- Har bir juftlikni avval sekin, keyin tez ayting. Kimdandir qaysi soʻzni eshitganini koʻrsatishni soʻrang.
Shva va kuchsiz shakllar
Ingliz tilidagi eng koʻp uchraydigan tovush — shva, /ə/: qisqa, boʻshashgan «ə». U koʻplab urgʻusiz boʻgʻinlarda keladi: «about» soʻzidagi birinchi tovush, «teacher» soʻzidagi oxirgi tovush. Kichik grammatik soʻzlarning ham shva bilan aytiladigan kuchsiz shakllari bor. Tabiiy nutqda «I want to go» gapidagi «to» /tə/ kabi eshitiladi, «fish and chips» dagi «and» esa koʻpincha shunchaki /ən/.
Har bir kichik soʻzni toʻliq va aniq talaffuz qilsangiz, ingliz tilingiz sekin va ogʻir eshitilishi mumkin. Kuchsiz shakllar uni yengillashtiradi va tez nutqni tushunishga ham yordam beradi.
Soʻz urgʻusi va gap urgʻusi
Ingliz tilida urgʻu katta maʼno tashiydi. Soʻzda bitta boʻgʻin balandroq va uzunroq aytiladi: PHOtograph, phoTOgraphy, photoGRAPHic. Urgʻu notoʻgʻri joyga tushsa, tanish soʻzni ham tanib olish qiyinlashadi. Oʻzbek va rus tillarida urgʻu boshqacha ishlaydi, shuning uchun yangi soʻz oʻrganayotganda urgʻuni lugʻatdan tekshiring va daftaringizda belgilab qoʻying.
Gapda muhim soʻzlar — odatda otlar, asosiy feʼllar, sifatlar — urgʻuli boʻladi, kichik soʻzlar esa kuchsiz. Urgʻuni koʻchirish gapning maʼnosini oʻzgartiradi.
I did not TAKE your book. (Shunchaki qarzga oldim.)
I did not take YOUR book. (Boshqa birovnikini oldim.)
I DID NOT take your book. (Rostdan ham olmadim.)
Soʻz oxiri va undoshlar birikmasi
Ingliz tilida soʻz oxiridagi jarangli undoshlar jarangligicha qoladi va bu maʼnoni oʻzgartirishi mumkin. Rus tilida soʻzlashuvchilar ularni koʻpincha jarangsizlashtiradi, chunki rus tilida bu tabiiy jarayon: «bag» «back» kabi, «dog» «dock» kabi, «eyes» esa «ice» kabi eshitilishi mumkin. Oxirgi tovushni jarangli saqlang va undan oldingi unlini biroz choʻzing — ingliz tilida soʻzlashuvchilar bu unli uzunligidan ishora sifatida foydalanadi.
Ingliz tilida ogʻir tuyulishi mumkin boʻlgan undoshlar guruhlari ham bor: «texts», «months», «asked», «street». Baʼzi oʻrganuvchilar ularni osonlashtirish uchun bitta undoshni tushirib qoldiradi yoki qoʻshimcha kichik unli qoʻshadi. Sekinlang, har bir undoshni ayting, keyin tezlikni oshiring.
- bag / back — dog / dock — eyes / ice — prize / price
- ask → asked — text → texts — month → months
Natija beradigan oddiy mashqlar
- Minimal juftliklar: yuqoridagi kabi juftliklarni bir necha daqiqadan mashq qiling.
- Koʻzgu: «th», /w/ va choʻziq unlilarda lab va tilingizni kuzating.
- Yozib olish: qisqa matnni oʻqib, ovozingizni yozib oling, keyin asl audio bilan solishtiring. Gapirayotganda eshitmaydigan narsalarni payqaysiz.
- Shadowing (soya kabi takrorlash): aniq nutqdan qisqa parchani qoʻying va u bilan birga gapiring — faqat tovushlarni emas, ritm va urgʻuni ham takrorlang.
Har hafta bitta xususiyatni tanlang. Hammasini birdaniga tuzatishga urinish charchatadi va kamdan-kam natija beradi.
