Asosiy mazmunga oʻtish
International House Oʻzbekiston
IH blogi

Kommunikativ darsni rejalashtirish: aniq maqsaddan erkin mashqqacha

Aniq maqsad, mantiqiy bosqichlar va bir sahifaga sigʻadigan reja. Boshidan oxirigacha yaxlit kommunikativ darsni qanday rejalashtirish mumkin.

Dars gʻoyalari4 daqiqa oʻqish

Sunʼiy intellekt yordamida yozilgan va saytning aniqlik qoidalariga koʻra tahrirlangan.

Bitta aniq maqsaddan boshlang

Dars rejasi maqsadi qanchalik yaxshi boʻlsa, shunchalik yaxshi boʻladi. «5-boʻlimni oʻtish» maqsad emas, bu shunchaki sahifa raqami. Foydali maqsad oʻquvchilar dars oxirida nimani boshidagidan yaxshiroq qila olishini aytadi. Bitta asosiy maqsad va koʻpi bilan bitta qoʻshimcha maqsad qoldiring.

Zaif va aniqroq maqsadlar

Zaif: Present perfect zamonini oʻrgatish.

Aniqroq: Dars oxirida oʻquvchilar present perfect hamda «ever» va «never» soʻzlari yordamida hayotiy tajriba haqida savol bera oladi va javob qaytara oladi.

Zaif: Gapirish mashqi.

Aniqroq: Oʻquvchilar dam olish kunlaridagi sayohatni rejalashtirishda taklif bera oladi va takliflarga javob qaytara oladi.

Maqsadingizni bitta savol bilan tekshiring: darsning soʻnggi oʻn daqiqasida bu amalga oshganini qanday bilaman? Agar buni koʻra olmasangiz, maqsadni qayta yozing.

Bosqichlar va har birining vazifasi

Kommunikativ dars oʻquvchilarni tilni kontekstda uchratishdan uni tobora kamroq yordam bilan qoʻllashgacha olib boradi. Bosqichlarning nomlari trenerlar va darsliklarda turlicha boʻladi, lekin mantiq umumiy.

  1. Kirish (lead-in): mavzuga qiziqish uygʻoting va oʻquvchilarni gapirtiring. Qisqa boʻlsin — rasm, savol yoki juftlikdagi tezkor suhbat.
  2. Kontekst: tilning real vaziyatda qoʻllanishini koʻrsating — dialog, qisqa matn yoki audioyozuv. Oʻquvchilar avval butun matnning maʼnosini tushunadi.
  3. Til ustida ishlash: maqsadli tilning shakli, maʼnosi va talaffuziga eʼtibor qarating. Maʼruza oʻqish oʻrniga javobni oʻquvchilarning oʻzidan chiqarib oling va tushunishni tekshiruvchi savollar bilan tekshiring.
  4. Nazoratli mashq: aniqlik muhim boʻlgan va javoblari ancha oldindan maʼlum topshiriqlar — boʻsh joyni toʻldirish, takrorlash mashqlari (drill), moslashtirish, gapni oʻzgartirish.
  5. Erkin mashq: oʻquvchilar tilni haqiqiy maqsadda, oʻz fikrlari bilan qoʻllaydigan topshiriq — soʻrovnoma, rolli oʻyin, rejalashtirish topshirigʻi yoki muhokama.

Har bir bosqich oʻquvchilarni keyingisiga tayyorlashi kerak. Agar erkin mashq natija bermasa, sababi koʻpincha darsning oldingi qismida boʻladi: kontekst tushunarsiz boʻlgan yoki nazoratli mashq juda qisqa boʻlgan.

PPP va test–teach–test: ikki yoʻl, bitta manzil

Yuqoridagi ketma-ketlik PPP ga — presentation, practice, production (taqdimot, mashq, qoʻllash) — yaqin. U yangi til uchun, ayniqsa past darajalarda qulay: oʻquvchilar biror narsa aytishdan oldin aniq namunalarni koʻradi. Zaif tomoni shundaki, baʼzi oʻquvchilar allaqachon biladigan tilni taqdim etishga vaqt ketishi mumkin, oxirgi bosqich esa osongina siqilib qoladi.

Test–teach–test (TTT) boshlanishni oʻzgartiradi. Oʻquvchilar avval topshiriqni sinab koʻradi, oʻqituvchi boʻshliqlarni payqaydi va keraklisini oʻrgatadi, soʻngra oʻquvchilar oʻxshash topshiriqni yana bajaradi. Bu yondashuv yuqori darajalar va takrorlash uchun qulay hamda sinfga aslida nima kerakligini koʻrsatadi. Zaif tomoni shundaki, u joyida ishonch bilan oʻrgatishni talab qiladi, past darajalarda esa birinchi topshiriq oʻquvchilarning ruhini tushirishi mumkin.

Hech bir yondashuv har bir dars uchun toʻgʻri kelmaydi. Oʻzingizdan soʻrang: bu til sinfning koʻpchiligi uchun yangimi yoki qisman tanishmi? Asosan yangi boʻlsa — PPP. Qisman tanish boʻlsa — TTT.

Vaqt: rejalashtiring, keyin darsning oxirini himoya qiling

Har bir bosqichga vaqt belgilang va ularni qoʻshib chiqing. Koʻpchilik birinchi rejalar choʻzilib ketadi. Odatda qisqartiriladigan bosqich — erkin mashq, yaʼni oʻquvchilar tilni haqiqatan oʻzlari qoʻllaydigan yagona bosqich. Uni himoya qiling.

  • Kirish qismini bir necha daqiqada tuting. Bu xona emas, eshik.
  • Vaqt yetmay qolsa, qaysi nazoratli topshiriqni olib tashlashingizni oldindan hal qiling.
  • Har bir bosqichning faqat davomiyligini emas, tugash vaqtini ham yozing — soatga qarab tekshirish osonroq.
  • Oxirida erkin topshiriq yuzasidan fikr bildirish uchun bir necha daqiqa qoldiring.

Muammolarni sinfga yetib kelmasdan oldin koʻra biling

Tajribali oʻqituvchilar kamdan-kam hayron qoladi, chunki ular nima notoʻgʻri ketishi mumkinligini oldindan oʻylab qoʻygan. Har bir dars uchun ikki-uchta ehtimoliy muammo va har biriga yechim yozing: til bilan bogʻliq muammolar (maʼno, shakl, talaffuz) va sinf bilan bogʻliq muammolar (koʻrsatmalar, erta tugatganlar, turli darajalar).

Kutilayotgan muammolar — tajriba haqida present perfect

Muammo: oʻquvchilar past simple shaklini ishlatadi («Have you ever went…?»). Yechim: doskada past participle shaklini ajratib koʻrsating va savol shaklini takrorlang.

Muammo: oʻquvchilar «been» va «gone» ni chalkashtiradi. Yechim: tezkor vaqt chizigʻi va tushunishni tekshiruvchi savol («Is he there now?»).

Muammo: baʼzi juftliklar soʻrovnomani tez tugatadi. Yechim: qoʻshimcha savollar kartochkasi — «When? Who with? Did you enjoy it?»

Haqiqatan foydalanadigan bir sahifalik reja

Reja tekshiruv uchun hujjat emas, balki ish quroli. U bir sahifaga sigʻishi va dars davomida bir qarashda oʻqilishi kerak.

Bir sahifalik dars rejasi shabloni

Sinf / daraja / davomiylik:

Asosiy maqsad: Dars oxirida oʻquvchilar … qila oladi.

Qoʻshimcha maqsad:

Maqsadli til (shakl, maʼno, talaffuz boʻyicha izohlar):

Kutilayotgan muammolar va yechimlar:

Materiallar:

1-bosqich · Kirish · ishlash shakli · vaqt · tugash vaqti:

2-bosqich · Kontekst · …

3-bosqich · Til ustida ishlash · …

4-bosqich · Nazoratli mashq · …

5-bosqich · Erkin mashq · …

Fikr-mulohaza va yakun · …

Darsdan keyin: nima ish berdi, nimani oʻzgartirish kerak.

Har bir bosqich yoniga uning maqsadini yozing — «… tushunilganini tekshirish uchun», «… boʻyicha ravonlik mashqi berish uchun». Agar bosqichning maqsadi boʻlmasa, uni olib tashlang.

Telegram kanalimizga obuna boʻling

Qaysi kurs sizga mosligiga ishonchingiz komil emasmi?

Oltita qisqa savolga javob bering — biz sizga tajribangizga mos bosqichni va sertifikatni koʻrsatamiz.

Bosqichingizni toping