Maqsad bilan tuzating
Xatolar til oʻrganishning tabiiy qismi. Koʻpincha ular oʻquvchi yangi narsani sinab koʻrayotganini koʻrsatadi. Savol tuzatish kerakmi-yoʻqmi degani emas, balki qachon, qanday va qanchalik tuzatishda. Hamma narsani tuzatish sizni holdan toydiradi, oʻquvchilarning esa ruhini tushiradi. Hech narsani tuzatmaslik ularni taxmin qilib yurishga majbur qiladi. Har bir mashqdan oldin nimaga quloq solishingizni hal qiling.
Har bir mashqdan oldin oʻzingizga bitta savol bering: bu aniqlik uchunmi yoki ravonlik uchunmi? Javob qanday tuzatishni koʻrsatadi.
Aniqlikmi yoki ravonlikmi: avval shuni hal qiling
Aniqlik ustida ishlashda — yangi zamonni mashq qilish, talaffuzni takrorlash, nazorat ostidagi mashqlar — oʻquvchilar tuzatishni kutadi va undan shu zahoti foyda koʻradi. Bu yerda topshiriqning maqsadi tilning oʻzi. Ravonlik ustida ishlashda — muhokama, rolli oʻyin, hikoya aytib berish — maqsad muloqot. Artiklni tuzatish uchun soʻzlovchini gap oʻrtasida toʻxtatish uning fikrini uzadi va butun sinfga gapirish xavfli ekanini oʻrgatadi.
- Aniqlik bosqichi: darhol va qisqa, oʻrganilayotgan til boʻyicha tuzating.
- Ravonlik bosqichi: oʻquvchilarga gapirish imkonini bering; xatolarni jimgina yozib boring va keyin ular ustida ishlang.
- Har ikki bosqichda: agar xato maʼnoni tushunishga toʻsqinlik qilsa, uni darhol hal qiling.
Recast: yumshoq tuzatish
Recast — oʻquvchi aytgan gapni suhbatning tabiiy qismi sifatida toʻgʻri shaklda qaytarish. Toʻxtash ham, tushuntirish ham yoʻq. Suhbat davom etadi, oʻquvchi esa toʻgʻri shaklni eshitadi.
Oʻquvchi: Yesterday I go to the market.
Oʻqituvchi: Oh, you went to the market? What did you buy?
Oʻquvchi: I went… I bought apples.
Recast yumshoq usul, lekin uni sezmay qolish oson. Oʻquvchi payqashini istasangiz, tuzatilgan soʻzga biroz urgʻu bering yoki uni savol ohangida ayting. Agar bir xil xato qayta-qayta takrorlansa, aniqroq usulga oʻtish vaqti keldi.
Xatolar doskasi bilan kechiktirilgan tuzatish
Ravonlik mashqlari paytida doskaning bir burchagini yoki bir varaq qogʻozni eshitgan iboralaringiz uchun ajrating. Xatolarni — va yaxshi iboralarni ham — ismlarsiz yozib boring. Mashqdan keyin beshta-oltita gapni doskaga chiqaring va sinf ular ustida birgalikda ishlasin.
She is agree with me. → She agrees with me.
I have been there last year. → I went there last year.
Yaxshi: «That is a fair point, but…»
Bir nechta yaxshi misolni ham qoʻshing. Oʻquvchilar siz faqat xatolarga emas, toʻgʻri chiqqan narsalarga ham quloq solganingizni koʻradi.
Gaplar ismsiz va umumiy boʻlgani uchun hech kim ajratib koʻrsatilmaydi, butun sinf esa bitta odamning xatosidan saboq oladi.
Oʻquvchilarga oʻzini va bir-birini tuzatishga yordam bering
Oʻquvchi tuzatishni oʻzi qilganda uni odatda yaxshiroq eslab qoladi. Javobni aytishdan oldin muammo qayerdaligini koʻrsatadigan ishora bering.
- Barmoq bilan tuzatish: gapdagi har bir soʻz uchun bitta barmoqni koʻtaring, soʻng xato boʻlgan barmoqqa ishora qiling.
- Soʻrab chiqarish (eliciting): gapni xatogacha takrorlang va toʻxtang — «Yesterday I…?» — oʻquvchi gapni oʻzi tugatsin.
- Savol nazari yoki bitta soʻz: «Zamon?» «Yana bir bor?»
- Oʻzaro tuzatish: oʻquvchi tuzata olmasa, «Kim yordam bera oladi?» deb soʻrang — soʻng toʻgʻri shaklni aytish uchun birinchi oʻquvchiga qayting.
Oʻzaro tuzatish xatolar odatiy hol deb qaraladigan sinfda eng yaxshi ishlaydi. Bu ohangni boshidanoq belgilang: sinfdoshga yordam berish — bu mehribonlik, oʻzini koʻrsatish emas.
Yozma izoh: bir vaqtda bitta yoʻnalish
Qizil siyohga toʻla sahifa oʻquvchiga muvaffaqiyatsizlikka uchraganini aytadi. Keyin nima qilish kerakligini esa kamdan-kam aytadi. Har bir yozma ish uchun bir-ikkita yoʻnalish tanlang — masalan, oʻtgan zamonlar yoki bogʻlovchi soʻzlar — va faqat ularni belgilang. Tagiga chizing va oddiy koddan foydalaning (T — tense, zamon; WO — word order, soʻz tartibi; Sp — spelling, imlo), shunda tuzatishni oʻquvchining oʻzi qiladi. Nima yaxshi chiqqani haqida bitta izoh va bitta aniq keyingi qadam yozing.
Nima yaxshi chiqqan: hikoyangizni kuzatib borish oson, oxiri esa kutilmagan.
Keyingi qadam: 2-xatboshidagi feʼllarni tekshiring — ulardan uchtasi oʻtgan zamonda boʻlishi kerak.
Ohang — tuzatishning yarmi
Bir xil tuzatish qanday aytilishiga qarab foydali yoki kamsituvchi tuyulishi mumkin. Ovozingizni xotirjam va iliq saqlang, qisqa tuzating va davom eting. Xoʻrsinish, takroriy «Yoʻq, yoʻq» yoki oʻquvchidan butun sinf oldida gapni qayta-qayta aytishni soʻrashdan saqlaning. Murakkab tilni sinab koʻrgani uchun oʻquvchiga rahmat ayting: jasoratli gapdagi xato — oʻsish belgisi. Xato qilishdan qoʻrqmaydigan oʻquvchilar gapirishda davom etadi.
